Obitan lai hoá và sự định xứ

Hiển thị các thùy sp, sp² và sp³ trong 3D, rồi gắn mỗi kiểu lai hoá với hình học, cộng hưởng và vai trò CIP trong đồng phân lập thể.

Mục tiêu

Nhận diện lai hoá của cacbon từ hình học (sp³ tứ diện, sp² phẳng, sp thẳng) và dùng nó để phán đoán cộng hưởng hay siêu liên hợp có thể hoạt động ở đâu.

Dụng cụ và hoá chất

Trình xem obitan bên dưới; các ví dụ $\ce{CH4}$, $\ce{C2H4}$, $\ce{C2H2}$ và cation allyl.

Giải thích

Lai hoá là cách kể lại cơ sở hoá trị: trộn một s với k obitan p cho k+1 thùy tương đương xếp theo hình học cực tiểu hoá lực đẩy — và để lại 3−k obitan p nguyên chất. Hệ p dư giải thích cộng hưởng ($\ce{CH2=CH-CH2+}$ ↔ $\ce{+CH2-CH=CH2}$) và siêu liên hợp (cho σ C–H vào obitan p hay π* kề cạnh), cùng cách kể electron đứng sau mô tả CIP của tâm lập thể.

Thí nghiệm ảo: một mô hình đơn giản hoá để xây dựng trực giác. Nó không thay thế thực hành thật và huấn luyện an toàn; không tự làm lại tại nhà khi không có người hướng dẫn.